SİTE İÇİ ARAMA

HARİTADA ARAMA

İSTANBUL ERMENİ VAKIFLARININ
EL KONAN MÜLKLERİ

2012 Beyannamesi - İstanbul Ermeni Vakıflarının El Konan Mülkleri
Gümülcine'de ortaokul ve lise düzeyinde eğitim veren tek Müslüman azınlık eğitim kurumu olan Celal Bayar Ortaokulu ve Lisesi'nde çocuklar (2005)

Narlıkapı Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi (2010)

Andonyan Manastırı kütüphanesinin 1990'lardaki durumu

Tuzla Ermeni Çocuk Kampı - 'Morakur', kızların saçlarını örerdi

Surp Haç Tıbrevank Ermeni Lisesi'nde mezuniyet töreni

Kalfayan Yetimhanesi'nin 1943-1944 eğitim-öğretim yılı mezunları ve müdür Veronig Küdyan (1944)

Andonyan Manastırı'nda rahip adayları ve manastırın başrahibi
Halıcıoğlu Boncuk Sokak'taki Kalfayan Yetimhanesi ve Surp Asdvadzadzin Şapeli'nin yıkımdan hemen önceki hali (1972)
İskeçe Azınlık İlköğretim Okulu'nda öğrenciler beden eğitimi dersinde (Aralık 2011) 
Tuzla Ermeni Çocuk Kampı
Şişli Karagözyan Ermeni Yetimhanesi

Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi

ELMADAĞ SURP AGOP ERMENİ HASTANESİ VAKFI

1837'de Surp Agop Hastanesi açılmadan önce de Katolik Ermeni toplumuna ait bir hastane olduğuna dair kanıtlar mevcuttur. Rahipler arasındaki mektuplaşmalarda hastaneye atıflar yapıldığı görülür. "Beyoğlu'ndan Dolmabahçe'ye uzanan bayırın üst kısmında", bugünkü Gümüşsuyu Askeri Hastanesi'nin bulunduğu alanda yer alan hastane binası 1822'de yıkılır ve ardından, Fransız Elçiliği'nin desteğiyle Fransız Katoliklere ait hastanenin vebalılara ayrılan bölümü Katolik Ermenilere verilir.194

resim80

Cumhuriyet Caddesi'nden Elmadağ Surp Agop Hastanesi'nin görünümü (2010)


Katolik Ermeni toplumu için bir hastane yapılması için Katolik Ermeni hayırsever dernekleri Lusavoriçyan, Surp Agop, Gığmesyan ve Surp Hovsep birleşerek Fakirler İdare Heyeti'ni kurarlar. Surp Ohan Vosgeperan Hastane ve Düşkünler Evi, Taksim'de, İstanbul Fransız Konsolosluğu'nun arkasında bulunan alanda, 50 oda kapasiteli ahşap bir bina olarak hizmete açılır. Ardından, hastanenin yanına, hastaların ve yaşlıların dini ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için, eski Ermeni Katolik patriklerinden Ohan Vosgeperan'ın adının verildiği bir şapel inşa edilir.195

SURP OHAN VOSGEPERAN KİLİSESİ

Bölgede ikamet eden Katolik Ermenilerin sayısının artması ve şapelin ihtiyacı karşılayamaması üzerine, 1838'de düşkünler evinin birkaç odası yıkılır ve yerine 600-700 kişilik ahşap bir kilise inşa edilir. Mimar Garabet Tülbentçiyan ve kardeşi tarafından 1863'te tekrar inşa edilerek bugünkü halini alan kilise halen faaldir.196 

resim79

Taksim'de bulunan Surp Ohan Vosgeperan Ermeni Katolik Kilisesi (2011)


SURP AGOP HASTANESİ

İstanbul'da 1830'larda çıkan büyük veba salgını sırasında Ermeni Katolik toplumunda, yoksul hastaların kalabileceği bir yer arayışı başlar. Bu amaçla kurulan Fakirler İdare Heyeti, Taksim-Elmadağ'da bir arazi satın alır ve vebalılar, bu araziye kurulan çadırlarda barındırılmaya başlar. Aynı yerde bir hastane yapılması için cemaat içinde başlatılan seferberlikle, ihtiyaç olan kaynak kısa süre içinde yaratılır, inşaatlar bir yılda tamamlanır ve Surp Agop Hastanesi 1837 yılında hizmete girer.

1839'da, veba salgını atlatıldıktan sonra, Surp Ohan Vosgeperan Hastane ve Düşkünler Evi'nin hastane kısmı Surp Agop Hastanesi'ne aktarılır. Adı Surp Agop Hastane-Düşkünler Evi olarak değiştirilen hastane, yalnızca fakirleri tedavi ettiği için maddi zorluklarla karşılaşınca, ücretli olarak da hasta kabul etmeye başlar.

Vakıf yönetimi, 1953'te, yetersiz kalmaya başlayan ahşap hastane binasını modern bir şekilde yeniden inşa etmek üzere yıkar. Maddi imkânsızlıklar sebebiyle inşaatın tamamlanması on yılı bulur. 1963'te düşkünler evi kısmı açılır; 1968'de ise hastane, Başepiskopos Hovhannes Çolakyan tarafından takdis edilerek tekrar faaliyete geçer. 1990'da kapsamlı ve yeni teknolojilere uygun şekilde yenilenen hastane, halen, 175 yıl önce kurulduğu yerde faaliyetine devam etmektedir.197

HASTANENİN GELİR KAYNAKLARI

Devlet yardımı almayan tüm cemaat kurumları gibi Surp Agop Hastanesi de, varlığını sürdürebilmek için sürekli olarak gelir kaynakları üretmek zorunda kalmıştır. Kurulduğu yıllarda tek gelir kaynağı, bahçesinde yer alan dut ağaçları olan hastanenin arazisine sonraki yıllarda hayırseverler tarafından inşa edilen evler ve dükkânlar hastaneye akar olarak bağışlanır. Ayrıca, kiliselere kumbaralar konarak, toplumun hastaneye bağış yapması sağlanır.

DSC_1908
Elmadağ Surp Agop Hastanesi Vakfı'na ait sıraevler (2012)

1869 ve 1883 yılları arasında, Pangaltı'nda, hastanenin önündeki caddeye 10 kâgir ev ve altı dükkân inşa edilir; bunlardan elde edilen gelirin bir kısmı ile öğrencilere burs verilir. (Bu binalar, şehrin güzelleştirilmesi projesi çerçevesinde vakıf yönetimi tarafından 1957'de yıktırılıp yeniden inşa ettirilmiştir.) Vakıf, 1905'ten itibaren Elmadağ Caddesi üzerinde 25 bina daha inşa ettirmiştir. Hastanenin akarlarına, 1907'de, bugünkü Cumhuriyet Caddesi üzerinde bulunan Surp Agop Apartmanı ve 1911'de, Zambak Sokağı ile İstiklal Caddesi'nin kesiştiği noktada yer alan Vosgeperan Apartmanı eklenir.

Mihran Bey adlı bir hayırsever tarafından 1910'da hastaneye bağışlanan, günümüzde Fitaş Sineması'nın bulunduğu 'Moulin Rouge' binası, yıllarca akar olarak kullanıldıktan sonra 1960'ta satılır. Vakıf yönetiminin, 1911'den sonra, hastaneye gelir getirmesi amacıyla satın aldığı, Elmadağ Caddesi'nde yer alan iki katlı sıraevler,198 yakın bir döneme kadar huzurevi olarak kullanılmıştır. Vakıf yönetimi, 2012 yılının başlarında, bir şirketle 'yap-işlet-devret' modelini esas alan bir proje geliştirmiştir. 'Şancity' adı verilen bu proje kapsamında, eski Şan Tiyatrosu'nun ve sıraevlerin bulunduğu arazide bir alışveriş merkezi, bir otel ve bürolardan oluşan bir binalar kompleksi inşa edilmektedir. Vakıf tarafından kiralanan, Kurtuluş semtindeki bir apartmana taşınmış olan huzurevi sakinlerinin, proje sonlandığında, bu kompleks içinde yer alacak olan yeni huzurevine yerleştirilmeleri öngörülmüştür.

ŞİŞLİ ERMENİ KATOLİK MEZARLIĞI

RESIM81

1865'ten beri Ermeni Katolik toplumuna ait olan, Şişli Büyükdere Caddesi'ndeki mezarlık (2012)


İstanbul'da yaşayan Katolik Ermeniler, 19. yüzyılın ilk yarısına kadar kendi mezarlıkları olmadığı için, cenazelerini çoğunlukla Pangaltı Ermeni Mezarlığı'na ya da günümüzdeki Taksim Parkı'nın yerinde bulunan Latin Mezarlığı'na defnetmişlerdir. Pangaltı Mezarlığı Ermeni Apostolik toplumuna ait bir mezarlık olduğu için, buraya gömülen Katolik Ermenilerin mezar taşlarına 'K' harfi yazılmıştır. 1865 yılında devletin Pangaltı Ermeni Mezarlığı'na yeni defin yapılmasını yasaklaması üzerine, Ermeni Katolik toplumu, Şişli Büyükdere Caddesi'nde kendine ait bir mezarlık alanına sahip olmuştur.199


SURP AGOP ERMENİ HASTANESİ VAKFI'NIN MÜLKLERİ

Vakfın 53 taşınmazından yalnızca ikisinin (%4) mülkiyet sorunu vardır. Dolayısıyla, Surp Agop Ermeni Hastanesi Vakfı'nın en az sorunla karşılaşan Ermeni vakfı olduğu söylenebilir. El konan iki mülkten biri, 1936 Beyannamesi'nde vakfın hayratı olarak yer alan ve şu an Belediye'nin mülkiyetinde olan Şişli Ermeni Katolik Mezarlığı (TK 189); diğeri ise vakfa 1964'te bağışlanan ve halen şahıs mülkiyetinde olan, Dr. Raif Bey Sokak'taki bir apartman dairesidir (TK 1025). Bu iki taşınmazla ilgili mülkiyet sorunu, Eylül 2012 itibariyle devam etmektedir.

grafik46
Vakfın 2001 yılında bir mülkünü sattıktan sonra yaşadığı sıkıntılar, azınlık vakıflarının karşılaştığı yasal sorunlara tipik bir örnek teşkil eder. VGM, satıştan sonra, söz konusu binanın arsasının 'Haremeyn-i Şerifeyn Vakfı'na ait olduğunu gerekçe göstererek, vakıf yönetiminden taviz bedeli ödemesini ister. Bu bedeli ödemek zorunda kalan vakıf, daha sonra bu ödemenin iade edilmesi talebiyle bir dava açar. Prof. Dr. Hüseyin Hatemi, hazırladığı bilirkişi raporuyla, söz konusu taşınmazın Haremeyn-i Şerifeyn Vakfı ile ilgisine dair bir kanıt sunamayan idarenin hatalı bir işlem yaptığını ortaya koyar. Rapor doğrultusunda, taviz bedelinin hastaneye iadesine hükmeden yerel mahkemenin kararı Yargıtay tarafından onanınca, vakfın zarara uğraması engellenir.

194

Başepiskopos Hovhannes Çolakyan, Tarihi Surp Agop Hastanemizin Dünü ve Bugünü, İstanbul, 2004, s. 7-8.

195

agy, s. 9-10.

196

Tcholakian, agy, s. 55-58.

197

Çolakyan, agy, s. 11-17, 41-73.

198

agy, s. 18-25.

199

Tuğlacı, agy, s. 307.


VAKFA AİT MÜLKLERİN LİSTESİ

Vakfın hayratları ve mülkiyet sorunu yaşamış akarları: 4
21.06.2012